پرتاب « آتش‌انداز يونانى » « 106 » در ايران شناخته شده بود « 107 » و به خصوص توسط « نفت‌اندازان » ( نفّاطون ) به كار مىرفت ؛ « 108 » بدين ترتيب نفت استعمال گسترده‌اى يافته بود . « 109 » اين نوع سلاحها فقط مخصوص ايران بود و شعوبيه آن را از اعراب گرفتند ، درحالىكه اعراب خود نيز آن را از ايرانيان قديم اخذ كرده بودند . « 110 » سلجوقيان نيز آن را به زودى به كار بردند . - « 111 » اينكه به شهر محاصره‌شده ( كاشان ) ، عقرب پرتاب مىكردند ، تا ساكنان را مجبور به تسليم كنند ، « 112 » احتمالا افسانه‌اى بيش نيست و با فراوانى اين گزنده موذى در اين محل ارتباط دارد ( زيرا كه صحراى سوزان كوير نمك مجاور آن ، داراى شرايط مناسبى براى توليد آن است ) . از علايم لشكركشى ، پرچم شناخته شده بود . « 113 » كه رنگ پرچم هر « گروه » با

--> ( 106 ) . Joseph Toussaint Reinaud und Ildephonse Fave : Du feu gregeois , des feux de la guerre et des origines de la Poudre a canon , ' ' im Journal Asiatique , 4 . R . , Bd . 14 ( Juli - Dez . 1849 ) , S . 257 - 327 ; Reinaud und Fave : Nouvelles observstions sur le feu gregeois . . . , ' ' ebd . Bd . 15 ( Jan . - Juni 1850 ) ; Franz M . Feldhaus : Die Technik der Antike und des Mittelalters , 1931 , S . 231 ff . ; C . Zenghelis : Le feu gregeois et les armes afeu des Byzantins'' , im Byzantion VII Brussel , 1932 ) , S . 265 - 286 . ( 107 ) . راوندى : راحة الصدور ، ص 269 ، 346 ( سال 584 ه / 1188 م ) ؛ حسينى : اخبار الدولة السلجوقية ، ص 44 ؛ ابن اثير : الكامل ، ج 6 ، 159 ( سال 222 ه / 837 م در جنگ عليه پاپك ) ، ج 8 ، ص 87 ( سال 322 ه / 934 م آل بويه در كرمان ) . - رجوع كنيد به : رشيد الدين / چاپ كاترمر ، ص 132 ، پاورقى 14 ( ص 137 - 132 ) . ( 108 ) . طبرى : تاريخ 3 ، ص 1211 ( سال 222 ه / 837 م ) ؛ مسكويه : تجارب الامم ، ج 1 ص 282 ( سال 322 ه / 934 م ديلميان در فارس ) . ( 109 ) . مسكويه : تجارب الامم ، ج 2 ، ص 153 ( ديلميان ) ؛ نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 68 . ( حوالى بخارا ، سال 159 ه / 776 م ) ؛ طبرى : تاريخ 3 ، ص 1693 و بعد ( سال 253 ه / 867 م ) . - حتى در دوران قبل از اسلام ، ايرانيان به‌عنوان افراد ماهر در انجام محاصرهء نظامى شناخته شده بودند ؛ Maurikios , Takt . , ed . Scheffer , Buch XI , Kap . 2 , S . 255 f . - Dieterich , BYZ . Quellen I 36 f . ( 110 ) . جاحظ : بيان ، ج 3 ، ص 7 - Rescher 33 ( به‌عنوان ضميمه ، جاحظ دلايلى ذكر مىكند كه به موجب آن دلايل ، اين دعوى درست نيست ) . ( 111 ) . مثلا سال 446 ه / 55 - 1054 م در حوالى ملازگرد : Arist . B 297 . ( 112 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 390 . ( 113 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 5 ، ص 61 ( اعراب در سغد در سال 112 ه / 31 - 730 م ) ؛ ج 6 ، ص 82 ( سال 194 ه /